Narodni muzej u Zaječaru, osnovan 27. marta 1951. godine, ključna je kulturna institucija Istočne Srbije. Smešten je u zgradi iz 1927. godine, rekonstruisanoj 2010, i obuhvata stalne postavke iz oblasti arheologije, istorije, istorije umetnosti, etnologije i nematerijalnog kulturnog nasleđa.
Muzej čuva oko 15.000 predmeta, uključujući mozaike, skulpture i arhitektonske ukrase iz carske palate Felix Romulijana, koja je 2007. godine uvrštena na UNESCO listu svetske baštine. Zbog svog doprinosa kulturi i obrazovanju, muzej je 2012. proglašen najboljim muzejom u Srbiji od strane nacionalnog ICOM komiteta.
Arheološka zbirka čuva predmete od praistorije do srednjeg veka, od porfiritnih skulptura i mozaika do svakodnevnih predmeta, dok etnološka zbirka (više od 5.000 eksponata) prikazuje život sela i grada kroz nakit, kućni inventar, muzičke instrumente i tradicionalne predmete. Tri etnološka depandansa – Radul Begov konak, Turska vodenica i kuća u Malom Izvoru – dodatno oživljavaju istorijski ambijent.
Istorijska zbirka dokumentuje događaje od ustaničkih dana do 20. veka, kroz uniforme, oružje, fotografije, zastave i dokumenta, uključujući ličnosti poput Nikole Pašića, Adama Bogosavljevića i Đorđa Genčića.
Istorija umetnosti muzeja obuhvata više od 1.000 dela – slike, grafike, ikone i skulpture – radova lokalnih i vodećih srpskih umetnika 20. veka, uključujući Dušana Adamovića i Anatolija Bajeva.
Narodni muzej Zaječar danas predstavlja važan centar obrazovanja, istraživanja i kulturnog turizma, povezujući bogatu prošlost ovog kraja sa savremenom kulturnom scenom.
